Tweede Wereldoorlog

Een kalenderoverzicht staat op de subpagina WOII-kalender. Tevens is er apart een overzicht van Bominslagen.

Algemeen


In de vroege ochtend van de tiende mei 1940 vallen de Duitse troepen Nederland binnen. Rond 3:30 trekt het Duitse leger vanuit Herzogenrath, via Rolduc en de Holz naar de Nieuwstraat. Over de Holz- en Hoofdstraat gaan zij richting Kerkrade-Centrum, de Markt. Het gaat dan om de compagnie van Oberleutnant Hermann Krull. Deze compagnie maakt deel uit van onderstaande Duitse Legerstructuur.

  • 35e Infanterie Division
  • 111e Regiment
  • 1e bataljon
  • 2e bataljon
  • 3e bataljon van Major Schaumberger
  • 1e compagnie
  • 2e compagnie
  • 3e compagnie
  • 4e compagnie van Oberleutnant Hermann Krull

De divisie wordt ook wel de Fisch Division genoemd. Gedurende deze oorlog zullen ongeveer 200 Kerkradenaren overlijden als gevolg van oorlogshandelingen.
Aanvankelijk tonen de Duitsers weinig interesse voor de Limburgse mijnen. De particuliere mijnen krijgen een beheerder, terwijl de Staatsmijnen vooralsnog met rust gelaten worden. Pas wanneer de directeuren Van Iterson en Frowein met ingang van 31 december 1941 met pensioen gaan komen ook de Staatsmijnen onder het gezag van Bergaccessor Bruch als gevolmachtigde van de Rijkscommissaris, evenals de tot dan toe buiten schot gebleven Domaniale Mijn.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de bezetter eind 1941 een algemeen verbod uitgevaardigd verenigingen, stichtingen, instellingen, etc. te benoemen naar levende leden van het Nederlandse koningshuis. Men dringt echter niet aan op naamsveranderingen bij de mijnen, waardoor deze de dans ontspringen.
Algemeen wordt aangenomen dat de laatste Duitsers (de 49e divisie) op 5 october 1944 Kerkrade verlaten in Haanrade. In het boek Kerkrade en de Tweede Wereldoorlog wordt echter beschreven hoe Jongenspensionaat Bleijerheide pas op 10 october de eerste Amerikanen begroet. Tot 12 october dringt een Duitste stoottroep door tot op de Pricksteenweg.

Verloop buiten Kerkrade


1939 – Duitsland tekent op 23 augustus 1939 met Rusland een niet-aanvalsverdrag. Hierdoor nemen de kansen op een oorlog in Europa toe. Duitsland valt Polen binnen op 1 oktober 1939. Engeland en Frankrijk verklaren op 3 october de oorlog aan Duitsland. Op 28 augustus kondigt de Nederlandse regering de Algemene Mobilisatie af.

1940
Op 9 april 1940 valt Duitsland Noorwegen binnen. Dan worden ook alle verloven voor de nederlandse militairen ingetrokken.
Op 10 mei 1940 vallen de Duitse troepen ons land binnen.
Het koningshuis vertrekt op 14 mei 1940 naar Engeland.
Op 15 mei 1940 capituleert het Nederlandse leger.
Op 27 mei 1940 capituleert het Belgische leger.
Op 24 juni 1940 capituleert het Franse leger.
In juli richt Arthur Seyss-Inquart de Opbouwdienst op. Deze niet-politieke organisatie wordt gevuld met Nederlandse oud-beroepsmilitairen. In oktober wordt de dienst omgevormd tot de NAD, de Nederlandsche ArbeidsDienst. De officiële oprichting hiervan gebeurt op 23 mei 1941. In september 1944 wordt de NAD, vlak na Dolle Dinsdag, opgeheven

1941 – Duitsland schendt op 22 juni 1941 het niet-aanvalsverdrag met Rusland. De Japanse aanval op Pearl Harbor begint op 7 december 1941.
1943 – Mussolini wordt op 23 juli 1943 afgezet.
1944 – Op 6 juni 1944 vindt de invasie in Frankrijk plaats vanuit Engeland. Op 20 augustus wordt Parijs bevrijd en op 3 september wordt Brussel bevrijd
1945 – Op 27 januari wordt Auschwitz (concentratiekamp) bereikt en bevrijd.

Verloop in Kerkrade


Een gedetailleerd overzicht staat op de subpagina WOII-kalender.

1940


Op 10 mei 1940 trekt de Duitse 35e divisie Kerkrade binnen. Op 12 mei 1940 neemt de bezetter bezit van Rolduc. Op 29 mei 1940 is de uitvaart van het 1e Kerkraadse oorlogsslachtoffer dhr. Hub Kleynen. Op 13 mei 1943 dienen de radio’s ingeleverd te worden. Sinds 9 november 1938 (Kristallnacht) is het duidelijk dat de bezetter niks moet hebben van Joden. Tussen 18 oktober 1940 en 23 maart 1943 worden in Kerkrade 35 joodse mensen opgepakt en naar concentratiekampen weggebracht.

1942


NSB leider Mussert bezoekt in augustus Kerkrade en Eygelshoven. De toespraken van hem en die van Burgemeester A.M.P. Thomassen zijn moeilijk te verstaan als gevolg van technische problemen. Er is mogelijk sabotage op de geluidsinstallatie gepleegd.

1943


Op veel plaatsen worden tijdens de tweede wereldoorlog kerkklokken weggehaald. In Kerkrade zijn dit: De Gracht (24 mei 1943), Chevremont / Bleyerheide / Kerkrade (8 april 1943), Rolduc (14 april 1943), Eygelshoven (16 april 1943), Spekholzerheide (20 mei 1943).

1945


Na de Tweede Wereldoorlog wordt een gedeelte van het Domaniale Mijnterrein (ter hoogte van de Kipstraat) gebruikt als interneringskamp voor oorlogsmisdadigers. In het najaar van 1944 richt het Amerikaanse leger een aantal rest centers in, in een aantal panden in het centrum van Kerkrade en op Rolduc. Zoals bijvoorbeeld:

Kerkrade gaat de Tweede Wereldoorlog in met 8.000 woningen. Op 1 april 1945 is 26,4% (2.112 panden) verwoest of beschadigd. In detail betekent dit:

Panden
Geheel vernield29
Zwaar beschadigd229
Licht bescadigd1.618
Glasschade236

Overledenen


Er is geen exact overzicht beschikbaar van de overledenen in Kerkrade als gevolg van de oorlogshandelingen. De verliezen aan de kant van de geallieerden zijn minimaal omdat zij hierover geen gegevens voeren. Zij doen dit wel over andere plaatsen. De Kerkradenaren die overlijden, sterven meestal als gevolg van granaat- of bominslagen. Een overzicht daarvan staat op die pagina. Wel is er een overzicht van overleden Joden en Sinti1)https://pure.uva.nl/ws/files/1726288/119644_13.pdf van de Universiteit van Amsterdam die voor een deel overeenkomt met de lijst uit Vervolgd in Limburg omdat het hier om dezelfde auteur, van Rens, gaat. Voor een aantal van deze mensen is een Stolperstein geplaatst.

Lijst van overleden Joden en Sinti


Onderstaande opsomming is een uittreksel van bovengenoemd overzicht. Mensen met een natuurlijke doodsoorzaak zijn niet in deze lijst opgenomen. De opgenomen info betreft de naam, de geboortedatum, de geboorteplaats, het woonadres indien in Kerkrade, de arrestatie, deportatie, de datum en plaats van overlijden.
Interwiki: prettytable9NaamGeborenJaarPlaatsadresArrestatieDeportatieOverlijdenPlaats++
Interwiki: row9David Cahn4 mei1891BeckrathSchaesbergerstraat 60420825430421T440930Auschwitz++
Interwiki: row9Margarethe Fürst-Gross10 november1883WenenHammolenweg 7420825420828A420831Auschwitz++
Interwiki: row9David de Haas17 juni1869WickrathFranciscanerstraat 37430409430511S430514Sobibor++
Interwiki: row9Herbert Helmut Keller21 mei1936KerkradeBleijerheiderstraat 116421110421116A421119Auschwitz++
Interwiki: row9Walter Keller17 mei1906HöngenBleijerheiderstraat 116421110421116K440415Wiesau++
Interwiki: row9Rosa Keller-Lucas10 maart1907WardenBleijerheiderstraat 116421110421116A421119Auschwitz++
Interwiki: row9Walter Koch11 juli1910SchiersteinFranciscanerstraat 37420825420828K430430Midden-Europa++
Interwiki: row9Berta Koch-Bucholz29 maart1912KeulenFranciscanerstraat 37420825420828A420831Auschwitz++
Interwiki: row9Adolf Kohls12 oktober1896BaldenburgIndustriestraat 22420825420828K430430Midden-Europa++
Interwiki: row9Edith Levy2 juli1937KerkradeHolzstraat 10421123430713S430716Sobibor++
Interwiki: row9Max Ernst Levy22 februari1908KirnHolzstraat 10421123430713S430716Sobibor++
Interwiki: row9Herta Levy-Keller29 januari1909HöngenHolzstraat 10421123430713S430716Sobibor++
Interwiki: row9Gerhard Marx1 augustus1938KerkradeEinderstraat 32430720S430723Sobibor++
Interwiki: row9Samuel Marx8 juni1894FreudenthalEinderstraat 32430720S430723Sobibor++
Interwiki: row9Charlotte Marx-Heilbron25 april1909KeulenEinderstraat 32430720S430723Sobibor++
Interwiki: row9Walter Moritz21 mei1910HaanBleijerheiderstraat 71420328410729 M420902Mauthausen++
Interwiki: row9Sigmund Nathan8 juni1883EmmerichHoofdstraat 12421110421116A421119Auschwitz++
Interwiki: row9Bertha Nathan-Israel15 januari1891TrierHoofdstraat 12421110421116A421119Auschwitz++
Interwiki: row9Salomon Polak7 juni1911AmsterdamUrsulastraat 59421110420718 A421116Auschwitz++
Interwiki: row9Eva Polak-Stokvis1 december1898AmsterdamUrsulastraat 59421110421116A421119Auschwitz++
Interwiki: row9Carl Israel Salomons13 augustus1880AmsterdamGulperplein 33420428420716A420818Auschwitz++
Interwiki: row9Bertha Trompetter-Salomons29 oktober1911KerkradeGulperplein 2421110430608S430611Sobibor++
Interwiki: row9Bertha Weinblum6 juli1926KerkradeHoofdstraat 34421022421026A421029Auschwitz++
Interwiki: row9(Elsa) Helena Weinblum7 november1921AlsdorfHoofdstraat 34421022421026A421029Auschwitz++
Interwiki: row9Frieda Weinblum4 januari1924AlsdorfHoofdstraat 34421022421026A421029Auschwitz++
Interwiki: row9Henri Weinblum29 maart1925LuikHoofdstraat 34421022421026A430226Auschwitz++
Interwiki: row9Israel Weinblum11 november1919AlsdorfHoofdstraat 34421022421026A430228Auschwitz++
Interwiki: row9Max Weinblum20 mei1892LodzHoofdstraat 34420325 M421014Mauthausen++
Interwiki: row9Chana Refka Weinblum-Laskowski15 februari1895LodzHoofdstraat 34421022421026A421029Auschwitz++
Interwiki: row9Hugo Wolf7 mei1881SobernheimMarkt 9401118Dit is de eerste keer. De tweede keer op 430408 leidt tot deportatie430511S430514Sobibor++
Interwiki: row9Helena Wolf-Thal4 mei1877Bernkastel (D)Markt 91941Interwiki: nl » Maly Trostenets++ / MinskStolpersteinedd 3-12-2010
Interwiki: row9Max Levy14 oktober1904WischZuidoosterlaan 9 Vught421006450322Mauthausen++
Interwiki: row9Levie Polak25 april1906AmsterdamRuyschstraat 99-IIKerkrade430402430504430507Sobibor++
Interwiki: row9Anna Pommee3 november1933KerkradeVenlo440516440519440802Auschwitz++
Interwiki: row9Erwin Levy22 juni1896CarolinensielLaurastraat 8711 juni 1943SobiborStolpersteinedd 2-2-2012++
Interwiki: row9Selma Levy geboren Simon10 februari1897SetterichLaurastraat 8711 juni 1943Stolpersteinedd 2-2-2012Sobibor++
Interwiki: row9Manfred Levy8 december1920NordenhamLaurastraat 8721 januari 1945Stolpersteinedd 2-2-2012Auschwitz++
Interwiki: row9Günther Levy29 september1923NordenhamLaurastraat 8716 juli 1943Stolpersteinedd 2-2-2012Sobibor++
Interwiki: row9Dagobert Levy16 februari1930NordenhamLaurastraat 8711 juni 1943Stolpersteinedd 2-2-2012Sobibor++
}

Overleden Duitse soldaten


Van de Duitse soldaten die hier overlijden is slechts een beperkt overzicht van begraafplaatsen beschikbaar. Het is overigens vooralsnog niet bekend of deze soldaten na de oorlog herbegraven zijn.

Tijdens de bevrijding van de Kerkrade-Oost worden er Duitse soldaten gedood in de tunnel aan de Wijngracht, bij het ziekenhuis en in de straten Stationsstraat, Veldkuilstraat en Grensstraat.

Oorlogsgravenstichting


In 1946 wordt de Oorlogsgravenstichting opgericht met als doel de aanleg, inrichting en instandhouding van het Nederlandse oorlogsgraf, waar ook ter wereld. Dus ook in Kerkrade. Kijk voor meer informatie op hun website. De consul in Kerkrade (steeds een gemeentelijk medewerker) is tussen 1979 en 2004 dhr. Theo Gunneweg. Deze consul voert het beheer over de 9 Kerkraadse oorlogsgraven.

Verder


De Tweede Wereldoorlog staat ook vermeld op de Lijst van oorlogen.
Kijk hier voor informatie over: Verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog

Delen:
Deel dit artikel per mail










Verzend
laatste update doorMartin Krewinkel op 3 december 2020
48 x gelezen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *