Het Kleine Kerkje - St. Johannes de Doperkerk I

Rijksmonument nummer 23579


Deze kerk ligt op een heuveltje in het centrum van Eygelshoven en wordt vaak aangeduid als het Oude Kerkje of het Kleine Kerkje in Eygelshoven. Omdat het echter als parochiekerk in verband met de St. Johannes de Doperparochie genoemd wordt in documenten uit 1317 draagt het terecht de naam St. Johannes de Doperkerk. Vooralsnog onbevestigde bronnen vermelden een bouwdatum uit de 11e Eeuw. De foto’s uit 2003 laten enkele Kruisbeelden zien die rondom de kerk geplaatst zijn.

Door de komst van de mijnen groeit het inwonersaantal van Eygelshoven en al snel blijkt het kerkje te klein om als parochiekerk te blijven dienen. In 1922 wordt de functie van de kerk vervangen door de huidige, grotere parochiekerk St. Johannes de Doperkerk II aan de Portbeemden. In 1939-1940 wordt het kerkje gerestaureerd waarna het gebruikt wordt als devotiekapel. Tegenwoordig wordt het gebruikt voor speciale gelegenheden en sociale evenementen.

Het kerkje staat vanaf 1966 op de Rijksmonumentenlijst.

Toren


Het oudste deel van de kerk is de kerktoren. De eerste 13 meter is opgebouwd uit Nievelsteiner zandsteen en -veldkeien. In dit deel van de bouw is een aantal romeinse restanten herkenbaar: 2 mijlpalen, stukken dakpan, en andere brokstukken. De toren wordt in vroeger tijden bij aanvallen als toevluchtsoord gebruikt. De toegang tot de toren kan dan verkregen worden door vanuit de kerk op ongeveer 3 meter hoogte door een klein luik te kruipen dat daarna stevig afgesloten worden. In 1712 krijgt de toren veel te lijden en hierop worden in 1746 de gewelven vernieuwd. In 1807 dreigt de toren om te vallen. Een tweede restauratie in 1820 vindt plaats. De Eygelshovenaren brengen hiervoor 959 gulden bij elkaar en vragen aan Koning Willem I een bijdrage van 1000 gulden. Naar deze toren is de Torenstraat genoemd.

Tot in 1932 is de kerk in eigendom van de parochie. Omdat het onderhoud beter gedaan kan worden door de gemeente wordt de kerk aan de gemeente overgedragen. In 1947 wordt de kerk weer door het parochiebestuur aangekocht en in 1970 voor 1 gulden aan de gemeente verkocht. Eind 2003 wordt de kerk weer overgedragen aan het parochiebestuur. Sinds 1989 vindt er elke zondag om 9.30 een Latijnse hoogmis plaats met Gregoriaanse gezangen.

Glas in Lood


In januari 2004 worden 2 van de 10 gebrandschilderde ramen geplaatst. Deze werkzaamheden worden in September 2004 afgerond met het plaatsen van de resterende 8 ramen. De planning van deze operatie is dat de oplevering in Augustus 2004 gebeurt. Hoofuitvoerder van het project en ontwerper van de ramen is Huub Kurvers. De kosten bedragen ruim 200.000 Euro. De vorige ramen worden tijdens granaatvuur-beschietingen in 1944 onherstelbaar beschadigd. Het drieluik achter het Priesterkoor (uit 1513) beschrijft het leven van Johannes de Doper.

Deze glas-in-lood ramen zijn de afsluiting van een uitvoerige restauratie die eind jaren 90 van de 20e Eeuw in gang gezet worden door het parochiebestuur en uitgevoerd door vrijwilligers van het Gilde van St. Jan. In 1999 wordt hierbij een oksaal aangebracht en een kerkorgel geplaatst. Op het talud voor de kerk (‘de berg uit Kerkberg’) wordt in 2001 een kunstwerk geplaatst voor Schuttersbroederschap Sint Sebastianus.

Jana Carna
Zij ontwerpt 2 van de 10 glas-in-lood ramen in opdracht van het kerkbestuur. Een raam heeft als thema: de heilige Barbara, patrones van de mijnwerkers. Het andere raam heeft Pastoor van Ars als thema. Beide ramen zijn 2,5 bij 4 meter groot en hebben aan de bovenkant een halve boogvorm. Jana vestigt zich in 1988 vanuit Tsjechië in Riemst (B)

Kerkgebouwen in Limburg


Onderstaande informatie is afkomstig van Stichting Databank Kerkgebouwen in Limburg:

Rooms-Katholieke Kerk. Laatgotisch hallenkerkje, XVI A. Met oudere toren, schilderachtig gelegen op verhoogd terrein. In de kerk bevinden zich elf eiken zit- en knielbanken (XIX A), 2 driezits koorbanken (plm 1800), 1 biechtstoel (plm 1800). Klok van onbekende gieter, 1873, diam. 38 cm.

Ruimtelijke context
Dit oude gotische kerkje ligt op een kerkheuvel op de kruising van de wegen Brunssum-Herzogenrath en Eygelshoven-Schaesberg-Heerlen. Om de kerk ligt een grasveld met bomen en er staan tegen de kerkmuur nog enkele oude kerkhofkruisen.

Type
Kleine, driebeukige, gotische hallenkerk met smalle zijschepen en driezijdig gesloten koor en een lage, ongelede toren aan de westelijke ingang, waarvan slechts de achthoekige, ingesnoerde spits boven het dak van het schip uitstijgt.

Bouwgeschiedenis
De basis van de toren dateert wellicht nog uit de 11e Eeuw. Waarschijnlijk kort na 1513 heeft men de toren in baksteen verhoogd. Bij herstelwerkzaamheden in 1807 en 1820-1823 krijgt de toren een westingang en een nieuwe spits. Van de kerk dateert het laat-gotische koor van 1507, het laat-gotische schip wordt kort na 1513 gebouwd. In 1614 zijn de gewelven en de kap van het schip vernieuwd. De huidige kruisgewelven van het schip en het koor dateren uit 1749. In de 18e Eeuw is de sacristie vernieuwd. De in 1921 gesloten kerk is na restauratie in 1939-1940 als devotiekapel in gebruik genomen. Met de toename van het aantal inwoners als gevolg van de mijnen Laura en Julia wordt in 1922 een nieuwe Johannes de Doperkerk gebouwd. (Bron: Monumenten in Nederland: Limburg, Waanders Uitgevers Zwolle en Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist.)

Exterieur
De kerk is grotendeels opgetrokken uit baksteen en bestaat uit 3 traveeën, gescheiden door steunberen met een lezenaarsdakje. De toren is aan de zijkanten tot 3/4 hoogte opgetrokken in kunradersteen, aan de voorkant geheel uit baksteen. De kerk heeft een met leien gedekt zadeldak met een kleine dakkapel aan de noordzijde.

Bijzondere voorwerpen en afbeeldingen
Huub H.J. Kurvers heeft in 2005 de ontwerpen verzorgd en uitgewerkt van een 11-tal nieuwe glas-in-loodramen. De oude (nood-)beglazing (daterend van 1944) is aan vervanging toe. Het kerkbestuur besluit in overleg met het bisdom om nieuwe passende ramen te laten maken met afbeelding van heiligen en over de geschiedenis van de kerk, parochie en het dorp. Dat resulteert in de volgende ramen:

  1. Priesterkoor 3×2 ramen over het leven van Johannes de Doper (patroon van de kerk): H. Maria bezoekt Elisabeth, Doop in de Jordaan, Dans van Salomé (onthoofding).
  2. Zuidzijde 5×2 ramen: H. Sebastianus vanwege de gelijknamige Schuttersbroederschap, H. Caecilia vanwege de harmonie, H. Barbara (patrones van de mijnwerkers), H. Joris (patroon van de scouting), H. Pastoor van Ars (patroon van voormalige deelparochie), H. Hubertus (tweede patroon van de Oude Kerk) zie afbeelding, H. Lambertus (patroon van het dekenaat), H. Willibrordus (patroon van Nederland)
  3. Noordzijde 3×2 kortere ramen met de geschiedenis van de parochie (afbeelding van akte met eerste naamsvermelding 1131, plattegrond met oude parochiële grenzen (1535)), Eygelshoven in het verre verleden (oude romeinse mijlpaal (230 na Chr.) gevonden in de fundamenten van het kerkgebouw, afbeelding glas-in-loodraam uit 16e eeuw), en korte verleden (afbeeldingen van 2 mijnschachten, vlag en wapen van Eygelshoven uit 1931, akte van herindeling met Kerkrade 1981).

Afbeeldingen

Verder

Aan de kerk is de Legende verbonden van de gouden Halve Maan.

Delen:
Deel dit artikel per mail










Verzend
laatste update doorMartin Krewinkel op 13 januari 2021
66 x gelezen

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *