Behalve de boerderij-functie heeft Hoeve Bril ook als café‚ gefunctioneerd. De sluitsteen van de hoeve werd in 1977 gebruikt bij de eerste steenlegging voor het nieuwe Politiebureau aan de Kerkradersteenweg te Kerkrade. De benaming van de omgeving, Bril, wordt mogelijk verklaard door een afbeelding van een bril in die sluitsteen. Maar de aanwezigheid van een moerassige omgeving (Bruile grond) is eveneens mogelijk.
De hoeve wordt gebouwd in 1797 en het café in 1859 (zie muurankers). De gebouwen worden afgebroken in april 1968.
De hoeve én het café waren economisch waardevol. Daniël Houben verhuurde voorspanpaarden a 75 cent per keer (een pilsje in het café kreeg men voor 12 cent). De voorspanpaarden waren nodig omdat zware wagens getrokken door een paard de steile Wijngracht (verval 37 meter) niet op konden. Men spande dan een huurpaard ervoor en zo kwam men de berg op. De paarden werden boven gewoon losgelaten en die liepen vanzelf naar de hoeve terug.
Soms was het even wachten op een paard, daarom was de café zo handig, waar de zus van Daniël Houben, Johanna Houben, bediende. Johanna is ook op de foto beneden te zien. Op 3 oktober 1928 ging dan ook een schok door alle bezoekers van het café: burgemeester Habets gaf op grond van artikel 13 van de drankwet geen vergunning om sterke drank te schenken. Een petitie met alle handtekeningen van de klanten van het café werd gemaakt en samen met een bezwaarschrift ingediend. Drie weken later kreeg men de vergunning toch. De 134e vergunning voor sterke drank in Kerkrade, gelijktijdig!
Het hele bezwaarschrift met alle namen kunt u inzien: petitieBril
Hoeve de Bril kort voor de sloop. foto: Frans Pilipiec.
De laatste inwoners van de hoeve: Johanna, Daniël en Leonard Houben. foto: Frans Pilipiec.
De sluitsteen van de hoeve, nu geplaatst in de muur van het nieuwe politiebureau. foto: Frans Pilipiec.
Hier goed te zien dat het rechtergedeelte van de hoeve flink verwoest was. foto: Frans Pilipiec.
Foto: Wiek Ernst 1968
Wanneer er geen paard (voorspan) beschikbaar was dronken de voerlui, vooral in de winter, in het café een glaasje jenever. Er werden vooral kolen gedolven, geladen en vervoerd, vanuit de Hammijnstraat.
De uitbater van het café, de heer Houben, had echter geen vergunning voor verkoop van sterke drank.
Na aanvraag bij de gemeente werd deze afgewezen met reden dat er in Kerkrade genoeg café’s (Ausschanke) waren. Hierop liet de uitbater alle klanten/vervoerders een bezwaar/petitie ondertekenen waarna de gemeente alsnog akkoord ging en de gewenste vergunning verleende.
Wat betreft de sluitsteen boven de boerderijpoort werd mij enige jaren geleden door mevr. Dijkstra-Houben verteld dat zij ’s morgens al vroeg bij het begin van de afbraak in 1977 aanwezig was voor de sluitsteen omdat het hier haar geboortehuis betrof. Bij haar aankomst was deze spoorloos verdwenen en niemand wist waar heen. Jaren later vernam zij waar deze voor was gebruikt.